Edith Tiempo 6: Piyesta ni San Antonio

Sa kaniyang dos-por-kuwatrong luklukang isinilid sa kahoy,
May silong ng mapulang bodida sa likod ng makapal na pandong,
Ang aking San Antonio’y nangungusap ang mga mata ng kung ano;
Kumikibot ang ilong, ang mga labì’y bumubulong at may dunong.
Hindi kayâ napaluwag ang sa baywang na kordong may kulumpol?
May nalabi pang gusot sa abito at mistulang nagmamadali
Siyang ikargang muli ang sarili sa kaniyang sagradong sisidlan.

Tahimik, binabatak ko ang mga hapông paa na araw-araw
Kaladkad sa pinakamaiigting na pagsubok.
(Ang aking yapak noong isang taon ang iniwan sa may pinto.)
Nakangiti siya, magiliw at di mawari, may kinang na payapa
Ng isang beato, wari’y buto at litid at bayugo
Na nagsasanay sa ritmong kumpas lámang ng sumisikdong dugo.
Subalit tuod ang Santo, at ako mismo’y isa pang poon
Sa isang luklukang walang-hanggang pinababanal itong hungkag na dulugan;

Masdan, sa pagtatakip-silim, ang luklukan niya’y humihilig na tila puntod;
Ngunit kung puntod, ibinabangon niyang muli ang sarili sa gabi:
Pansinin kung papaanong natinikan ng amorkseko ang laylaya’t paang may sandalyas…
Isang masugid, putlaing ispektro sa may kanayunan—tahimik at lumulusob
Sa malawak, nakapikit na mga kubo’t nagpapangkong bakuran,
Nilalanghap ang mababangong hiyerba, tumatakas sa mga umaangil na bantay
Ng mga nanginginaing tupa, nasasalabid sa dawag ng rilim ng isang kahuyan,
Tumitigil sa may balon, minamasdang kumislot ang abuhing aninag niya,
Mangilapsaw at maglaho. Ito ang hamak, walang wawa’t madaliang pagtakas;
At basâ at hapông gumapang ang papabukang liwayway
Habang tumatalilis siyang sumuot sa banal na lungga.

Huwag mo akong sasabihang niloloko ang sarili. May kung sinong
Nagnakaw sa akin ng kung ano’t ibinalik iyon ng Santo.
Tagahagilap ng mga nawawalang bagay, O Santo’t maglilimayon,
Ngunit para sa aking mga paa’y tumitindig ako’t sinasalat ang gulanit
Na mga hibla ng iyong laylayan at nababatid kong hindi iyon mga tinik. Dukha ako
Ngunit may mga paa—papaano akong mapahihinuhod o mauuntol?

ST. ANTHONY’S FEAST

In his two-by-four niche shrunk into the wood,
His roseate dome rising from the heavy hood,
My Saint Anthony tells me something with his eyes;
The nostrils flare, the mouth is whispering and wise.
Is the knotted cord loosened at his waist?
A fold hangs crookedly as though it was in haste
He hitched himself back into his holy enclosure.

Silently I have strained to the rigid measure
My dead feet daily rap out on the floor.
(It is my last year’s step that lies outside the door.)
He beams, kind and abstract, a saint’s beatific peace,
As bone and tendon and kneecap practice
A rhythm played out only by the pounding blood.
Yet, the Saint unmoved, and myself another god
In a niche forever sanctify this hollow room;

See with the last sun his niche sinks backward like a tomb;
But if a tomb, he resurrects himself by night:
Look how the briars prick his hem and sandalled feet…
A pale avid ghost along the countryside—secret and fleet
Past the wide blind houses and the huddled yards,
Snuffling the sweet herbs, slipping by the snarling guards
Of crunching sheep, caught in the tangled twilight of a grove,
Motionless over a well, watching his grey blur move,
Ripple, and pass on. So the poor, senseless, precipitate flight;
And the dawn came in creeping wet and tired
As he slid back into his sacred hole.

Don’t tell me I deceive myself. Somebody stole
Something from me and the Saint has put it back.
Finder of lost things, O Saint and wanderer,
But for my feet I rise and feel the threads tattered
About your hem and know they are not thorns. I lack
But feet—how can I fall or falter?

Mula sa Tracks of Babylon (1966, 1998)

Edna St. Vincent Milley: Ngayon, Nawala Ka Sa Akin

Larawan ng Makata mula sa Missed in History.com.

Ngayon, nawala ka sa akin; at makatwirang nawala;
Sa sarili kong pasya, at may buong pagpayag.
Sabihin mo nang lahat, bibihirang sumusuko
Nang ganito sa kamatayan ang mga hari sa kareta.

Totoo naman, may mga gabi ng pagkabalisa’t
Pagbaha ng luha; di naman iyon masamâ;
Pinapahid ng umaga ang mga mata; di maaaring
Magtagal sa piit, ako’y pakpak na malaya.

Kung di ka mahal nang lubos o naglaro lámang,
Bakâ kapiling ka pa nang isa pang tag-araw,
Subalit sa halaga ng mga salitâng talagang mahal,
At walang naunang tag-araw na gayon pumisan.

Kung malagpasan ko itong hapis, gaya ng lahat,
Tanging mabuti lámang ang tungkol sa iyo’y ipagtatapat.

Edith Tiempo 5: Ang Salamin

Nakasalampak ang mga pakwan sa mesa,
Supling ng mabuhanging latag,
Mapupulang globong-katas na mapintog
Sa kintab ng balát ng guhit-guhit na lungti.
Sa may aplaya
—May matandang singaw ng alinsangan at alat—
Dinudurog at pinupulbo ng alon
Ang korales at ang bato.

Ipinahihinga ko ang mga mata mula sa pahina,
Mula sa kuwento nito, sa hiwaga
Ng ragasa ng mga panahon;
Ang basâng talinghaga’y
Di makapagpapabula, makapanghuhuwad
Ng poot subalit di makapipinsala
Sa sakdal-dusa’t maalong lakbay
Sa madagitab na pag-akay ng dagat,
Kahit naman ang simile, metonimya,
Estropa, asonansiya, sinekdoke—
(E papaano naman ang alusyong
Nagkukunwaring pakwan?)

Matapos ay makikita ko ang nangagkalat sa baybayin:
Bibinga ng pulang korales,
Mga buto, piraso ng metal,
At sa pangkalahatan, buhanging minsan
Ay piyedra’t bato;
At sa mesa,
Nakaabang ang mga pakwan. Kayâ, tigilan
Na ang mga ito. Walang malaong
Nananatili sa sariling anyo
O kayarian.
Ang mga buwan at araw,
Bumabalik sa kanilang ubod.

Sa mga pahina ng aklat,
Totoong naipipirmi ng baling
Ng isip ang dagat at lupa
Ng ating sariling mundo;
Tunay ngang nagagawa ito ng salita:
Maging salamin, kung saan ang buhangin, bula at lahat
Ng nawawasak ay nagniningning na tila
Ikiniskis na makináng na palara.
Kailanma’y di baság ang kislap-salita,
Isabog ang kamit na diwa
Kung ika’y naturuang tunay.

THE MIRROR

Melons squat on the table,
Offspring of the sandy bed,
Red water-globes swelling within
The shiny wrap of streaked green skin.
Out on the shoreline
—Old smell of dank and brine—
The waves whittle and shred
The coral and the pebble.

I lift my eyes from the page,
From its fiction, its fable
Of times and tides;
Watered metaphors
Cannot foam, can fake rage,
But cannot bruise on
Hard and humpy rides
On the wet back of the sea,
Nor simile, metonymy,
Trope, assonance, synecdoche—
(And what about allusion
Mimicking a melon?)

Then I see the litter on the shore:
Fragments of the red coral,
Bones, scraps of metal,
And over all, sand that once
Was stone and pebble;
And on the table
The melons wait. So no more
Of all this. Nothing is
For long in its own guise
Or size.
Moons and suns
Wear down to essences.

In the pages of the book
It’s true the mind’s look
Fixes the sea and soil
Of our own world;
This indeed the word can do:
Mirror, where sand, foam, and all periled
Forms dazzle like shook
Hard glittering foil.
Word-glitter is never cracked,
Deflect the touchable fact
If one is lessoned true.

Mula sa Beyond, Extensions (1993)

Edith Tiempo 4: Pakikibuno Batay sa Katakdaan

Naghahangga ang iyong kalayaan
Sa dulo ng aking ilong.
—matandang kasabihang Americano

May sariling pita and mga salita—
Kapag masinop na itinudla
sa mga kapwa-salita,
Maaari’y biglang ibunyag
ng gawing suwail
Ang likás na pagkamalihim:
Bigla na lámang nagpaparamdam, walang
wawang nakikiugnay na wari’y
kapitbahay, lahat ayon sa matinding
Lunggati, kahit may matalik na pakikipag-isa
sa buong daigdig ng neolohikong batas at kaayusan.
Sapagkat walang búhay, walang-pag-iral ang salita
sa labas ng lipunan ng kapitbahayan
sa kontekstong verbal.

Subalit bawat salita’y iniingatan ang angking kaakuhan,
Iginigiit ang kakanyahan,
Kahit bílang mahalagang bahagi ng kabuuan,
Kahit linalamon ng mismong kaluluwa ng kaniyang konteksto;
umiiral ang suis generis sa balintunang ito,
o ang buong lipuna’y isang verbal na kalokohan.

 

TO SCRIMMAGE WITHIN BOUNDS

Your freedom ends
Where my nose begins.
—old American axiom

Words have a will their own—
When ranged with neighbor-words
in neat formation,
Their wayward tendency
could suddenly
Expose their furtive nature;
They touch base out of context, forge
undue relationships with neighbor
-terms, all in pure
Exercise of will, even while in firm harmony
within the habitat of neologic law and order.
For the word is lifeless, non-existent
out of the society of neighbours
in a verbal context.

But every word keeps its unique identity,
Asserting its individuality,
Even as part and parcel of the whole,
Even while swallowed into its context’s very soul;
suis generis lives within this paradox,
or all society is a verbal hoax.

Mula sa Commend, Contend (2010)

***Naitala sa oryentasyong kaliwa ang teksto, subalit sa orihinal, may indensiyon ang ilan sa mga linya. Hindi ko maiayos ang wastong oryentasyon sa website.

Edith Tiempo 3: Ang Mangingisda

Buong araw na silo ng lambat ang kaniyang lutáng na mukha.
Sa bawat ahong pinapusag ng mga nagngangalit na buntot,
Humiyaw ang nagkumpulang mga mata at nangaligkig ang lansa
At kaliskis at hasang sa kaniyang sariling pagkasuklam. Ngunit
Minsan, isang batà ang nangisda kung saan higit na maamo ang húli,
Isang sapang sinasawsawan niya ng munting palad at nag-uumpok ang mga isda,
At kapag dinampian ng kaniyang daliri ang kanilang tiyan,
Marahan silang magkakampay ng mga palikpik, halos walang gambala
Sa tubig. Ngayo’y matanda na, dumakma siya ng isang isda,
Kinaliskisan ito nang buháy at itinapong muli sa dagat;
Tumama sa mga bahura ang nahubdang nilalang,
Nag-alimpuyo ang tubig—nanlibak siya makita lámang ang halos bátik.
Sumubaybay siyang muli’t inihulog ang lambat sa isang pulutong,
Iniakyat ang hango, isinumpa ang bawat pusag at haltak;
Pinagnasahan niya ang pinakalilihim ng kumakapit na moluska,
Pinilit niyang ipatungkab sa tahimik na talaba ang malaperlas na taklob;
Dinambong ng kaniyang gútom ang dagat, nanilo siya’t nambitag
At winasak ang mga maskara. Tumangis ang mga walang tinig na mukha sa paligid.

 

THE FISHERMAN

All day his floating face tangled with the net.
Each haul the meshes trashed with angry tails,
The clustered eyes clamoured and the slime and scales
And gills quivered with his own disgust. Yet
Once, a boy fished where the fishes were more tame,
A stream where he dipped a small hand and the fishes came,
And when he gently chucked their bellies with a finger,
They slowly wagged their fins, roiling the water
Hardly. Man now, he seized a fish and peeled
It scales alive and flung it in again;
The naked creature hit the reefs and reeled,
The water swirled—he jeered to see the little stain.
He stalked again, he flung the net into a school,
Drew in the catch, cursed each trash and pull;
He grudged the clutching mollusk its involuted stores,
He pried that this scrupulous oyster part its pearly doors;
His hunger scooped the sea, he preyed and trapped
And tore the masks. Around him all the voiceless faces wept.

Mula sa The Tracks of Babylon (1998)

Edith Tiempo 2: Serpiyente

Isang seksiyon ng nagmamadaling lungsod
Ang nagsusumiksik sa mga dahong-mangga.
Pinalilitaw ng banayad na laro ng araw at anino
Na nagsatore’t gusali ang mga bunga’t lungti,
Tumindig sa mahahanging lumang kalsada. Dito
Sa matalik na tagpuan ng silaw at lilim
Na nag-anyayang magmasid sa pumapaling na mata,
At kung saan nakakamit ng isip
Ang ganap na kapanatagan sa kahulugan,

Umaahon ang tanong, serpiyenteng
Mula sa buslo ng tagaamo:
Ano ba iyong kahanga-hangang pagmamadali
Ng mga kalyeng-lungsod? Iyon ba’y pag-iral,
O isang bisyon?—o iyon ba’y kawalang
Ingay ng mga táong naglaho’t walang mukha,
Nakapiit sa isang balintuna?

Ngunit sino nga ba’ng makatuturol kung papaanong
Nagagawa ng isip ang pagtutugma ng pananalig
Sa dahong ibig?

Ganito: Ang nagmamadaling lungsod, sa búhay ay naliliglig.

Ito ang pipang maaaring
Hipan sa mga labì
Upang makapanghalina o makapanlansi,
O makapagpaamo ng pagkatanto.

 

SERPENT FROM THE CHARMER’S BOX

A section of a sudden city
Crowds into the leaves of the mango;
Soft trick of sun and shadow
Conjures the fruits and foliage into tall
Towers and halls, risen from the windy
Old streets. Here where the narrow
Encounters of glare with shade recall
The fretful eye to stay,
And where the mind achieves
A perfect amity with sense,

The question rears up, serpent
From the charmer’s box:
What is that splendid suddenness
Of city streets? Is it presence,
Or a vision?—or the absent
Din of men nowhere and faceless,
Trapped inside a paradox?

But who is to say how the mind achieves
The conjunction of belief
With leaf?

Simply: The sudden city lives.

This is the pipe that one
May put to lips
To charm or stun,
Or come to grips.

Mula sa The Charmer’s Box (1992)

Edith Tiempo 1: Mga Kagawian ni Fulandan

Karaniwan lámang
Naman si Ingkong.
Kung kayâ’t mula ba saan
Ang mga kuwentong nagsilang
Ng mga mapagbadyang anyo
Sa mauulap na lupain,
Sa mahahamog, di mawaring lawas,
Na marahil dahil sa paglikha o alkimiya,
Paglao’y naging enkantadong bulugan
At mga asong maamo,
Nakangising mga nuno,
Isang kalabaw na may pakpak,
Nagsasalitâng kabayo—
At ang higanteng Fulandan,
Dambuhala, mabalahibo’t hukluban?

Dalawang ulit na binibilot ni Ingkong
Ang kaniyang nganga sa dahong areca,
Binubudburan ng pinulbos na apog,
Nginunguya, nginangata
Upang magdura ng malapot at mapula;
Sariwa’t madagta ang halimuyak
Na humahalo sa umuusok pang kape.

Nakamatyag ang nag-aantok na mata
Ng batà sa kulubuting ápo
Na namnam ang salimbayang kape’t nganga;
Pupungas-pungas pa ang musmos
Subalit húli ng gisíng na tainga
Ang bawat mahiwagang salita,
At ang kaniyang diwa’y kumakapit
Kay Fulundan, kaylaki’t nakahilata
Sa mga alon, mistulang isang islang
Di madadaluyong. Gumagapang ang mga alimango’t
Bubuli sa kaniyang lumuting ilong
At siya’y humaging, minsan, at minsan pa,

At napabahing siya!—at naisinga
Si Ingkong, ang mahihiwagang kuwento,
Ang nganga’t kape
At siya’y umupo sa mesa,
Nagbubunyag ng pantasya, panaginip, at katha.

Fulandan, antigong pintungan
Ng aming mitikong kasaysayan,
Mahal na dambuhala, sumasalalay ang gunita
Sa iyong kolosal na katawang
May banlaw ng dumaraang panahon.
Umaawit ang aming nostalgia
At umaangkas ang tradisyon
Sa along payapa’t maunos,
Ginagambala ang sutil na kasaysayan
Ng mga anyong lipás at mahiwaga,
Ng naparam na misteryo’t
Malong naligtaang hiwaga.

*Talâ ng makata: Si Fulandan ay mitikong higante mula sa alamat na Gaddang na kinatatakutan at kinamamanghaan.

THE WAYS OF FULANDAN

Grandpa was not
A fanciful man.
So from where came
The stories that begot
Those phantom shapes
On cloudy landscapes,
The forms fuzzy and vapory,
By art or alchemy
Soon turned into spellbound boars
And bloodhounds tame,
Grinning goblins,
A carabao with wings,
A talking horse—
And the giant Fulandan,
Huge, hairy, and hoary?

Grandpa had his betel nut chew
Wrapped in areca cress twice folded,
Spiced with powdered limestone,
Chomped, masticated
Into spittle splashy and crimson;
Wild and woodsy the aromas blended
With his steaming coffee brew.

The boy’s drowsy eyes
Spied the shrivelled crone
Spiking the mix of brew and betel;
The droopy eyes stung
But the wakeful ears heard
Every magic word,
And his mind’s eye hung
On Fulandan, massive, sprawled
On the waves like a stable
Island. Crabs and lizards crawled
In his mossy nostril
And he sighed, once, twice,

And he sneezed!—and out flew
Grandpa, his magic stories, his chew
And his coffee brew,
And he sat at the table
Spilling fantasy, dream, and fable.

Fulandan, ancient store
Of our mythic lore,
Fond giant, the memory bounds
To your behemoth form
Laved by time and tides.
Our nostalgia resounds
And tradition rides
In calm, in storm,
Haunting tight history
With shapes archaic and cryptic,
With forfeited mystery
And long-lost magic.

Mula sa Marginal Annotations (2001)

Dasálin 38: Dorothy Sayers

Larawan ni Dorothy Sayers mula sa Mula sa Murder&Mayhem.com.

Kayhirap, talagang kayhirap
Taluntonin, akyatin ang mabatong landas
Patungong Kalbaryo, upang iligtas ang santinakpan; higit
Na maigi pang magpamalas ng isang kahanga-hangang himala,
Sumilip mula sa mga ulap, itaas ang kanang kamay
Na nakapangyayári, at sa kagyat na pagkidlat, ganap
Na pangaligkigin ang daigdig. Subalit di ito gawi
Ng Diyos, siyang makapangyarihan,
At sa halip, nagpaningas Siya sa pagpasan sa krus,
Pagtanggap sa koronang tinik, pagbatá sa mga sugat.

Dasálin 37: Awit ng mga Distiyerong Salvadoran sa mga Distiyerong Guatemalan

Larawan ni Luizclas sa Pexels.com.

Nagdarasal pa rin kami, umaawit,
Nangangarap pa rin sa pagdating
Ng araw na muling hahapon ang mga ibon
At bubukad ang mga bulaklak
At magbabalik ang mga mahal na nawala.

Nabubuhay pa rin kaming naniniwala
Na sisibol isang araw ang pag-ibig,
Ang bait, ang sampalataya,
Mistulang mga rosas sa taglamig.

Naniniwala pa rin kaming ang Diyos
Ay isisilang na muli sa aming lupain
Sa paghahanda sa mga puso naming
Sabsaban sa pagbangon ng isang bagumbayan.