Sa Pamumulitika ng Telebisyon

Una, bílang mag-aaral ng telebisyong Filipino, gusto kong linawin na wala akong ilusyon na palaging matayog ang layunin ng midyum na ito. May hangarin itong kumita. Kayâ kailangan nitong paglingkuran ang mamamayan na tumatangkilik dito, at naturalmente, ang mga interes pangnegosyo nito. Hindi na dapat pagtakhan kung ito ang humahakot ng laksang pamumuhunan ng industriya ng advertising—sa naghuhunos na makabagong daigdig, nananatili itong may malawak na abót sa lahat ng mga pangmadlang midyum na pawang umaasa dito upang manatiling buháy.

Kayâ ito rin ang tapunán ng pondo ng mga nangangampanya tuwing panahon ng halalan. Milyones kada segundo ang singil nito sa bawat kandidatong ibig maipaabot ang kani-kanilang mensahe at plataporma sa pamamagitan ng telebisyon. May maparikalang nagtaka tuloy minsan, sa social media, kung bakit nagkukumahog ang mga kandidato sa pambansang larang na gumasta nang milyong halaga samantalang ang sasahurin naman sa pag-upo ay di hamak na kaliitan. Muli, wala akong ilusyon, at nauunawaan kong bawat oras ng pag-eeyre ay mahalaga at may halaga. Sa paninimbang sa mga pagpapahalaga, maraming kailangang isaalang-alang ang brodkast bílang kalakal. Isa na riyan marahil ang pananatiling nakalutang, salpukin man nang matinding kompetisyon, o ituring na kalaban ng makapangyarihang nakaupo. Ang buong grid ng brodkasting ay maaaring ipagbili sa tamang panahon at tamang halaga. 

Kahit na ang anyong nakamihasnan nang tawaging drama anthology, na sa kasaysayan ng telebisyong Filipino ay nakagawiang maging tanghalan ng mga wakásang drama at husay sa pagganap ng mga tampok na artista.[1] Mahabang talakayan ang kakailanganin upang bakasin ang naging ambag nito sa paghubog ng telebiswal na danas sa Filipinas. Ngunit para sa kasalukuyang diskusyon, may ilan lámang akong magandang halimbawang babanggitin. Ang Balintataw, noong panahon ni Marcos, naging lunsaran ng masinop, matalinong dramang pantelebisyon at mahusay na pag-arte, dahil na rin sa taguyod dito ng mga bumubuo ng Philippine Educational Theater Association. Matapos nito, ang marami pang antolohiya ng kuwentong may tanghal na isang aktres madalas [katulad ng Coney Reyes on Camera ng dekada 80 hanggang 90 halimbawa], maging kuwentong búhay [at buháy], na gawa rin ng pagsasalin sa telebisyon ng pormat panradyong nagtatanghal ng dramang batay sa mga padalang sulat ng manonood. 

Natatangi pa rin sa nabanggit na pormat ang Lovingly Yours, Helen ng yumaong Helen Vela noong dekada 80 hanggang 90. Didaktiko man at tuwirang pinalalamnan ng Kristiyanong halagahan, nakalapag ito palagi sa mga danas na buháy at totoo sa konteksto at kulturang Filipino. Nawala na ang mga antolohiyang may tampok na isang artista, ang mga minsang tinawag na “telesine” o wakásang dramang malapelikula, pati na ang mga “mini-series” na di kasinligoy ng mga soap opera at nagtatapos nang ilang linggong minsanang pagpapalabas [madalas ay sa weekend]. Pero nanatiling buháy ang mga antolohiyang nakabatay sa sulat o totoong búhay. Masasabing dahil ito sa pagiging higit na interesado ng manonood sa tunay na kuwento ng kapwa tao, gaano man kakatwa, karimarimarim, o makabagbag-damdamin. Nananatili ang halina ng nasabing pormat, kahit patay na halos ang institusyon ng koreyo at nahalinhan na ng teknolohiya ng e-mail.

1991 pa umeeyre ang Maalaala Mo Kaya ng ABS-CBN, samantalang 2002 naman tumapat dito ang Magpakailanman ng GMA. Sa simula, higit na nakilala ang Maalaala sa mga kuwento nitong batay sa mga liham na binabása at pinagninilayan ng malumanay-sa-pagpapayong host na si Charo Santos-Concio, kasalukuyang chief content officer ng network. Nagtampok din ito ng nga dramang katha, lalo pa’t lumalabas din dito’t umaarte ang host, na kilala ring aktres, sa kabila ng kaabalahan sa mga korporatibong gawain. Natuklasan din ng palabas kalaunan ang potensiyal ng drama anthology upang makapagpamalay sa pamamagitan ng pagsasadrama ng mga kalagayan o sitwasyong paksa o pinagtutuunan ng napapanahong advocacy at kampanyang panlipunan. Nagtampok din ito ng kuwentong-búhay ng matatagumpay na indibidwal at celebrity. Madalas nitong sundan ang takbo ng panahon, gaya ng makikita sa mga tagpuan at tema ng kuwento [masdan na lámang ang mga episode nito tuwing Pasko, Araw ng mga Puso, o Todos Los Santos]. Ang hindi lámang nagbabago, ang pagpapamagat sa mga episode na palagiang nakabatay sa susing salitâng tumutukoy sa isang mahalagang bagay sa kuwento, na sa isang panahon ay naging lingguhan pang pahulaan para sa mga manonood na binibigyan ng papremyo.

Katulad din naman nito halos ang Magpakailanman ni Mel Tiangco, na nagsasalaysay din ng mga kuwentong búhay. Subalit sapagkat sadyang mas matagal na sa eyre, napaghunos na ng Maalaala ang anyong telebiswal upang umagapay sa nagbabagong panlasa ng manonood—at maaari, pati na rin sa nagbabagong korporatibong interes ng network. Isa na riyan ang pagtatampok dito sa mga kuwentong búhay ng mga politiko na madalas lumilitaw sa panahon ng halalan. Sa ngayon, wala pa akong datos kung kailan ito nagsimula, papaano nagaganap, kung may bayarán o singilan bang nangyayari, at kung may mga etikal na hanggahan bang nahahakbangan. Hindi naman din talaga masamâ siguro, dahil sa mga orisonte ng telebiswal na posibilidad, maaari ngang maging interesante rin para sa madla ang drama ng búhay ng mga politiko. Huwag lámang sigurong maging gaanong garapal sa pagpapabango sa pamamagitan ng naratibo, dahil bakâ sa hulí’y makapagtanghal, hindi ng dapat ihalal, kundi ng isang dapat iluklok sa pantiyon ng mga santo, kahit hindi naman.

Sa panig ng politiko, nakatutulong talaga ito bílang dramatikong pagpapakilala, kapara ng madalas na kagawian ng pagsasakomiks ng kanilang talambuhay para sa kampanyang elektoral. Kung may báyad nga ito’y sapat na ang airtime bílang kolateral. Isa pa, lalahukan pa rin naman ito ng kikitang komersiyal. Puwede ring ang báyad ay hindi pinansiyal, o hindi lámang pinansiyal. Binabalikan ko sa pagkakataong ito ang aklat ni Alfred McCoy na An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines (University of Wisconsin Press, 1993; Ateneo de Manila University Press, 1994), at wala na rin akong gaanong pagtataka, lalo sa kakayahan ng pamilya Lopez, ang may-ari ng ABS-CBN, na gamítin ang lahat nilang mapagkukunan, manatili lámang sa poder ng impluwensiya at kapangyarihan. Sa pagkakataong ito, malinaw namang muling ginagamit ng network ang drama anthology bílang akomodasyong pampolitika, lalo pa’t dinuduro ng kasalukuyang rehimen.

Ilang ulit nang nakasangkapan ang Maalaala sa wari’y pagpapaigting ng mga pambansang kandidatura. Bandáng 2004, masasabing nakatulong ito sa pagbabalik sa senado ni Miriam Defensor-Santiago, lalo pa’t sa anyo ng drama, itinanghal ng palabas ang táong-táong kuwento niya bílang babaeng nagpunyagi at inang nagdadalamhati sa malagim na pagpapatiwakal ng anak. Sa tingin ko, nahango nito ang karera ni Santiago mula sa lusak ng pagiging bahagi ng mga humarang sa impeachment ni Pang. Joseph Estrada noong 2001. 

Noong 2010, isang taon matapos ng pagpanaw ni Pang. Corazon Aquino sa sakít na kanser, nagamit din ito hindi lámang upang gunitain ang “kabayanihan” ng unang babaeng pangulo at ng kaniyang esposong martir na binaril sa tarmac, kundi pati na rin upang paalingawngawin ang naging kampanya ng kanilang nag-iisang anak na lalaki sa pagkapangulo, na kumatawan sa kanilang diwa at uri ng politika. At nagwagi nga si Pang. Benigno Simeon Aquino III. 

Noong 2016 naman, nagamit din ito upang maipakilala si Pangalawang Pang. Leni Robredo. Itinanghal ang búhay at trahedya ng kaniyang yumaong esposong si Sec. Jesse Robredo, at wari’y ipinanukala rin ang malaking pagkakahalintulad ng kuwento sa kuwento ng mag-asawang Aquino. Mahalagang banggitin ito sapagkat sa pagkakataong iyon, mahigpit na katunggali ni Gng. Robredo ang nag-iisang anak na lalaki ni Marcos. Sa pangkalahatan, interesante ang tesis ng mga palabas hinggil sa mga paksang tao, o kanilang mga “tunay” bagaman lingid na itinatampok. Lahat ay tulad ng karaniwan, bagaman may hinaharap na napakalaki o napakabigat na kapalaran. Ano pa nga ba ito kundi ang pagiging lingkod-bayan, ang kanilang bugtong na kabayanihan?

Kung tutuusin, hindi na ito isang bagong kagawian sa larang at mga midyum pantalastasan, lalo pa’t nagamit ding makailang ulit ang malaganap na midyum ng pelikula para sa ganitong adhikain. Masasabing pinakatampok na halimbawa sa kasaysayan ang mismong produksiyon hinggil sa búhay ni Marcos, sa una niyang pagtakbo bílang pangulo noong 1965, ang Iginuhit ng Tadhana. Nagdulot ito ng kagyat na alingasngas na lalo pang nagpasikat sa magiging diktador kalaunan. Pinaniniwalaang isa ito sa dahilan ng tuluyang pagkatalo ng kalaban, ang nakaupong si Pang. Diosdado Macapagal.[2]   

Isang linggo pa lámang matapos pumutok ang pagpapaboykot sa pelikula hinggil sa sinasabing maatikabong búhay ng dáting hepe ng Philippine National Police (PNP), tumatakbong senador ngayon; at pagpuna sa mga kawani ng produksiyon sa kanilang kolaborasyon sa opisyal na nabanggit, siyang unang naging matigas na mukha ng pambansang Operasyong “Tokhang” laban sa ipinagbabawal na droga noong 2016, heto namang gumulat ang trailer ng Maalaala sa telebisyon hinggil sa búhay at sapalaran ng kanang kamay ng pangulo ng Filipinas, na tumatakbo ring senador. 

Malinaw na hindi nasiyahan ang mamà sa pagpapakalat ng kaniyang mukha at pangalan sa buong bansa sa pamamagitan ng mga tarpulin. Matagumpay na pormulang maituturing ang pagbaling sa Maalaala tuwing eleksiyon. Matitiyak nito ang name recall ng sinumang tumatakbo, at higit sa lahat, maitatanghal ang kuwentong-búhay at sapalarang pílit na inilalapit sa naratibo ng karaniwang tao. Masaklap lámang isipin na tiyak na mangungusap ito sa damdaming mayhilig sa pagpapakatao ng mga Filipino, at sa nakamihasnang pagkakaunawa sa ideya ng sapalaran ng bayani at gulóng ng palad. Sa bisà ng naratibo, naitatanghal ang kahit sinong pinabili lámang ng sukà sa kanto bílang karapat-dapat iboto, at kumakatawan sa mga personal na pagpapahalaga ng botante. Tulad nitong bagong itatanghal, na agad ibinalangkas sa trailer bílang naharap sa wari’y hindi maipagpapalibang napakalaking kapalaran, na mas malaki pa palá sa kaniyang hininagap na dati’y nahahanggahan lámang ng Lungsod Davao.

May konteksto itong hindi maitatatwa ng ABS-CBN. Gaya ng sa nakaraan [sa mga Aquino, halimbawa, na nagbalik sa kanila sa poder ng negosyo noong 1986], talagang nagbabayad ang network, kundi man ng utang, utang na loob. Sa kaso ng kanang kamay ng pangulo, masasabing may kinalaman ang akomodasyon sa banta ng pangulong hindi lalagda sa renewal ng prangkisa ng network sa Kongreso, lalo pa’t mapapasó na ito sa susunod na taon.[3] Naging leverage ito ng punòng ehekutibo upang lalong mapatiklop ang network, na noon ding nagdaang halalan, nag-eyre naman ng mga advertisement kontra sa kaniyang kandidatura at pinondohan ng arkinemisis na si Sen. Antonio Trillanes.[4] 

Napakamurang pamumuhunan ang drama anthology para makabawi sa pangulo, kung iisipin. Matapos ng kunwa’y parangal sa namayapang si Sen. Edgardo Angara nitong nagdaang Sabado, na sa tingin ko’y ibig lámang talagang magpagunita sa botante na muli ring tumatakbo ang kaniyang anak para senador, isusunod nila itong talambuhay tungkol sa matapat na tagapaglingkod ng presidente, na madalas bansagang pambansa o presidential photobomber. Sino nga ba itong táong ito na anila’y ang tanging bisyo ay serbisyo? Maganda nga sigurong makilala. Siyempre, may kabatiran naman ang network na puputaktihin ito ng puna, kayâ, maaari, ayos lámang ito at handa na sila. Mabuti naman sa negosyo ang kapalit. Isa pa, maigi ngang mapag-usapan upang lalong maging maugong. Nagtutulak ang intriga ng panonood. 

Sa biopic ng PNP chief sa pinilakang-tábing, pinuna nang katakot-takot ang aktor na gumanap, isang masugid na tagapagtanggol ng rehimen, at ang direktor, na nagtangka pang mangatwiran. Umabot na nga ito sa boykot, at batay sa mga lumulutang na ulat sa social media, mukhang nilalangaw ito sa mga sinehan. Maaari rin naman itong abútin ng mga prodyuser, direktor, aktor, at manunulat ng episode ng Maalaala. Nauna na nga akong tumili kay Ate Charo. Ngunit bago ko imungkahi na patayin na lámang ang ating mga telebisyon sa susunod na Sabado ng gabi, unawain natin ang ilang bagay na may kinalaman sa pamumulitika ng telebisyon, at lalo na sa pakikilahok sa mga gawaing ganito ng mga institusyong pantalastasan sa panahon ng malawakang paninindak sa mamamayan, panggigipit sa mga kritiko, at pagpapakalat ng kalisyaan at kasinungalingan sa mga espasyo ng diskurso. 

Pangunahin dito ang esensiyal na layon ng drama sa pangkalahatan—kahit sa anyong pantelebisyon nito. Mahalagang tunguhin nito ang pagsasadula ng aksiyon ng mga táong kundi man higit sa atin ang kadakilaan ay talagang malubha o salat ang katauhan upang ating mapagnilayan at makapagdulot ng mataas na kabatiran—katha man o batay sa tunay na búhay. Klasikong pananaw ito, totoo, ngunit ito naman talaga ang dahilan kung bakit táyo nanonood ng drama, kahit ng drama anthology. Ang problema, maaari rin itong mabaluktot, kayâ nga nagiging platapormang pampolitika rin ito, tulad sa ating kaso ngayon. Nakapangangatwiran ito sa pamamagitan ng imaheng kinatha, at nakapagbabalangkas ng kaisipang maaaring makapagligaw, makapagpalabo kaysa makapagpalinaw, at siyempre, makapagsinungaling. Kailangang balikán ang esensiya nito, lalo sa panahon ng itinatatwang malawakang panlipunang pagsikil. Kailangang igiit ang estetiko, pati na rin ang panlipunang tungkulin nito, na dapat lámang na makiling sa pagpapasumpong sa katotohanan. Kailangang maibukod ito sa kilala nating mga anyo ng propaganda. Madalas, hindi karapat-dapat tangkilikin, ni pagtapunan ng sansaglit na pansin, ang mga ito.

Tanggap ko bílang mag-aaral ng telebisyong Filipino na may mga pinangangalagaan ang brodkasting. Kailangan nitong kumita. At kailangan nitong manatiling matatag, anumang kaayusang pampolitika ang umiiral. Sanay ang mga Lopez sumayaw sa tugtog, at sakali mang tuluyan silang masapol ng ngitngit ng poon, alam kong makapagpapanibago sila ng lakas at pamumuhunan sa tamang panahon, at tulad noong 1986, maibabangon at maihahanay ang mga sarili sa bagong nakapoder. Lahat iyan ay nasa kasaysayang isinulat ni McCoy, at sa aklat na nabanggit na pumaksa sa kasaysayan ng oligarkiya sa bansa. Pero huwag nating palampasin itong lubhang pagsalaula sa drama anthology, na sa tingin ko’y dapat ginagamit sa mga higit na kapaki-pakinabang na adhika, kahit pa nanunulay din sa pang-aaliw at pagkita. Malaking-malaki na talaga ang problema kung kailangan nang magbenta ng kaluluwa, bagaman totoo rin marahil ang sabi nila na madalas, ang negosyo’y walang kaluluwa. 

Itatapon na lámang ba talaga natin ang mga pagpapahalaga sa labas ng bintana kahit pílit isinasalaksak sa lalamunan ng mga walang magawang kawani ang ganitong korporatibong kagawian, pati ang pangangailangang pagsasawalang-kibo at kolaborasyon? Di tulad sa pelikula na higit na tuwiran ang mga pagkakasangkot, ang mga kawaning ito’y kailangang sumunod sa korporatibong utos ng hari. Kasámang naaabo ang kanilang dangal, bagaman maaari, maláy din sila at talagang nakikisangkot sa gawing ito. Madaling gawin ang pagkaligta para sa kapitalista at/o nangangapital na kailangang makibagay. Dito, kailangang igiit na sistemiko ang suliranin, at sistemiko rin ang hinihinging pagpapanagot. Maitatanong, sa bandáng hulí: Nakabubuti ba ito sa mamamayan? Ito ba talaga’y “in the service of the Filipino”? Siyempre, wala naman nang plastikan, ganyan talaga ang búhay, mga mare at pare, mga momshie at popshie. Ano ba ang puwedeng gawin ng mamamayang dapat maghimagsik, at hinihikayat kong maghimagsik, sa nasasaksihang lokohan? Nasabi ko na. Magpatay ng telebisyon. Iyan ang ating bugtong na kapangyarihan. 

O kung manood man, manood nang matalik at kritikal. At, ibunyag sa social media ang mga brand o kompanyang nagtataguyod sa episode. Nakikilahok ang mga ito sa lokohan. Dapat silang iboykot. Huwag tangkilikin. Punahin ang lumilitaw na naging endorsement sa paksa ng palabas. Kailangang din nilang manginig at manikluhod. Makapangyarihan pa rin ang manonood. Huwag palalansi at magbulag-bulagan, lalo pa’t nanginginig sa tákot itong network. Nawa’y sa pagpapatay ng, o pagmamatyag sa telebisyon bílang protesta, magbukas ang ating mga mata. May halaga rin naman ang ating panonood at pagtangkilik. Karapatan natin ang masuka.

Talâ

[1] Inilarawan minsan ang drama anthology bílang mala-soap opera at, “lingguhang presentasyon ng mga madudulang sitwasyon na kung hindi man orihinal na katha ay nakabatay sa sulat o kaso sa korte.” Basahin ang Flores, Patrick at Santa Maria De la Paz, Cecilia, “Ang Laya at Layaw ng Soap Opera,” Sining at Lipunan (Lungsod Quezon: Sentro ng Wikang Filipino, Sistemang Unibersidad ng Pilipinas, 2000), 76-81.

[2] Basahin ang Santos, Simon, “September 3, 1965: Movie [Iginuhit ng Tadhana] on Marcos Suspended,” Video 48.blogspot.com, Mayo 15, 2008, http://video48.blogspot.com/2008/05/september-3-1965-movie-on-marcos.html. 

[3] Basahin ang Placido, Dharel, “Duterte, to ‘object’ to ABS-CBN franchise renewal,” ABS-CBN News.com, Nobyembre 8, 2018, https://news.abs-cbn.com/news/11/08/18/duterte-to-object-to-abs-cbn-franchise-renewal.

[4] Basahin ang Medina, Andrei, “ABS-CBN targeted for airing Anti-Duterte ad,” Spot.ph, Mayo 6, 2016, https://www.spot.ph/newsfeatures/the-latest-news-features/66241/anti-duterte-ad-abs-cbn-a1100-20160506.

Advertisements

Bagong Tula: Isang Paalaala

Larawan ng Pixabay sa Pexels.com.

The House committee on justice approved the bill that would lower the minimum age of criminal responsibility from 15 years old to 9 years old.—Rappler.com

Handang-handa táyong markahan
Ang mga musmos bílang kriminal
Matapos umindak at magdasal
Hawak ang ating mga Santo Niño.

Noong Linggo lámang iyon,
At pinagninilayan sa mga pulpito
Ang Pagkakahanap sa Batàng Hesus
Sa Templo. Umalingawngaw
Ang pagkamasunurin ng bugtong
Na anak, pati ang tahimik na lingid
Na búhay hanggang magkagulang.

Ngayon, heto táyong pinagtatalo-
Talo ng Maykapangyarihan, waring
Mga batà sa laro, di magkasundo
Kung dapat hayaang humimas
Ng rehas ang murang mga palad.

Nanginginig sa pagtutol ang ilan,
Itinala pa ang mga Kawatang
Nagtaas ng kamay sa pagpayag
Na ipakatay ang kabataan;
May nanaludtod namang wari’y ibig
Manimbang pa sa kamalian ng kamalian—
Batà ang nasasakdal? Ano naman?
Talagang ganoon. Ang niño’y di banal.

Madaling maligtaan sa lahat ng ito
Ang isinayaw na Mahal na Niño,
Maringal sa ating palad. Sa kaniyang palad,
Ang kaybigat-sa-salàng mundo,
Magsasakrus sa pagpasan balang araw.

Sa mga tulad niya ngayon,
Na minsang itinalinghaga sa sermon,
Ipapapasan ang angking paglabag
Ng mga tinimbang ngunit kulang.
Tutal, makapaghuhugas naman ng kamay.

Para kay Kora Dandan Albano at Aldrin Pentero

Dasalín 35: Wendell Berry

Larawan ni Wendell Berry mula sa Tree Hugger.com.

Kapag sa kaibutura’y gumagapang ang hapis
Para sa mundo, at nagigising sa gabi ng kahit
Kaluskos, may tákot para sa aking búhay at sa mga anak,
Nagtutungo ako’t nagpapahingalay kung saan humahapon
Ang pato sa kaniyang kariktan sa tubigan, at nanginginain
Ang tagak. Dinaratnan ko ang tahimik ng kasukalang
Walang binabatáng pagkahindik sa paratíng
Na dalamhati. Sinasamba ko ang dakilang batis
Na walang-labusaw. At nadarama kong sa himpapawid
Nakaabang na kikislap ang mga talà. Kahit saglit,
Nakahihimlay ako sa biyaya ng daigdig, at ako’y malaya.

Bagong Tula: Dahas

Larawan ni Kat Jayne sa Pexels.

Pinupulutan sa mga huntahan
Ang húling video ng sapák-sipa
Ng sigà sa hayskul; nakamangha
Ang ganit habang ulit-ulit
Na ikinakalat sa balitaktakan
Ang dapat na tindig, tugon sa maugong
Na tanong sa pobreng lamog
Ang mukha paglabas ng kasilyas:
Dignidad o bugbog? Mamili ka.

At bigla’y sumisigid na muli sa sentido
Ang linya ni Forché, nagpapagunitang
Puso ang pinakamatigas na bahagi
Ng katawan; at ang kamay, kandungan
Ng banayad. Ngunit hindi sa sandali
Ng paninindak. Sakmal ng binatilyo
Ang lakas na humuhulas, at ngayon,
Dinuduro siya ng mga daliring salat
Ang gaspang ng salà’t nababalighuan
Na naganap ang gayong tagpuan.

Walang málay ang lahat, wari’y
Ang musmos, may kubling halimaw
Sa bawat pinipiling panig ng alingasngas.
Sa hulí, lahat ng kamay, may bahid-
Dugo’t walang makahuhugas, pagkat
Malaon nang nagpaubaya sa kaligkig
O kibit-balikat, sa panonood lámang
Halimbawa, sa mga tulad ng pobreng
Halos mabuwal, dignidad ang pinipili
At lulugo-lugong sumasahod ng tubig
Sa lababo upang maghilamos ng sugat.

Dasálin 13: Dekalogong Pang-araw-araw ni Pope John XXIII

Larawan mula sa US Catholic.org.

1. Para sa ngayon, sisikapin kong landasín ang aking araw nang walang alinlangan at walang paghahangad na lutasin ang mga suliranin ng aking búhay nang sabay-sabay.

2. Para sa ngayon, pangangalagaan ko ang aking katayuan: mananamit ako nang simple; hindi ako magtataas ng boses; magiging magalang ako sa pakikitungo; wala akong pupulaan; wala akong ibang lulunggatiing papaghusayin kundi ang aking sarili.

3. Para sa ngayon, magiging maligaya ako sa katiyakang nilalang ako upang lumigaya, hindi lámang sa kabilâng búhay, kundi sa búhay na ito.

4. Para sa ngayon, babagay ako sa mga kasalukuyang lagay nang hindi ipinipilit isabay ang mga iyon sa aking kapritso.

5. Para sa ngayon, maglalaan ako ng 10 minuto ng aking oras sa ilang mabuting babasahín, na isinasaisip na kung kailangan ng pagkain para sa lusog ng aking katawan, kailangan din para sa lusog ng aking kaluluwa ang mabuting babasahín.

6. Para sa ngayon, gagawa ako ng mabuti at hindi na iyon ipagsasabi.

7. Para sa ngayon, gagawa ako ng kahit isang bagay na hindi ko ibig gawin; kung hindi ko iyon maibigan, titiyakin kong walang makapapansin.

8. Para sa ngayon, lilikha ako ng plano para sa sarili ko; hindi ko man ganap na masunod, tutuparin ko pa rin iyon. At magmamatyag ako sa kambal na masamâ: pagmamadali’t pag-aatubili.

9. Para sa ngayon, titibayan ko ang aking pananalig, bagaman kayhirap magagap, na walang pagpapahalagang hihigit pa sa pagpapahalaga sa akin ng mabuti’t maykalingang Maykapal sa daigdig na ito.

10. Para sa ngayon, iwawaksi ko ang mga tákot. Lalo na, hindi ko katatakutang masiyahan sa maganda at maniwala sa kabutihan. Sa totoo lámang, sa loob ng 12 oras, magagawa ko ang anumang makababalisa sa akin kung naninindigan akong kailangan ko itong gawin sa aking búhay.

Ibig kong maging mabuti, ngayon at kailanman, sa lahat. 

Ang bawat mananampalataya sa daigdig na ito’y dapat na maging isang ningas ng liwanag, ubod ng pag-ibig, lebadurang nagbibigay-búhay sa misa: sa ganitong paglalim, higit silang nabuhuhay, sa kanilang kaibuturan, sa pakikipagkapwa sa Diyos.  

Dasálin 34: Naomi Shihab Nye

Larawan ni Naomi Shihab Nye mula sa On Being.org.

Bago málaman kung ano talaga ang kabutihan,
Kailangan mong makawaglit ng mga bagay,
Madamáng nalulusaw ang búkas sa sansaglit
Tulad ng asin sa matabáng na sabaw.
Anumang iyong pinanghawakan,
Anumang binilang at maingat na inipon,
Lahat yao’y kailangang maubos upang matalos
Kung gaanong nagiging kalumbay ang lupain
Sa pagi-pagitan ng rehiyon ng kabutihan.
Kung gaano kang sakay nang sakay
Na umaasang hindi hihimpil ang bus;
Ang mga pasaherong ngasab ang mais at manok,
Habambuhay na malayo ang tingin sa may bintana.

Bago mo matutuhan ang banayad na grabedad
Ng kabutihan, kailangang maglakbay sa kung saan
Namatay ang Indian na nakaputing poncho sa tabíng-daan.
Kailangang makita na maaaring ikaw ito,
Ang kung papaanong siya ri’y isang
Manlalakbay sa magdamag, may mga balak
At payak na hiningang bumuhay sa kaniya.

Bago mo makilala ang kabutihan bílang pinakamalalim
Na bagay sa loob, kailangang makilala ang dalamhati
Bílang ang isa pang pinakamalalim na bagay,
Kailangang sabayáng bumangon ang dalamhati,
Kausapin iyon hanggang malalà ng labì ang lahat
Ng dalamhati at malantad ang laki ng habi.
Sa gayo’y kabutihan na lámang ang magkakaroon
Ng katuturan, kabutihan lámang ang magtatali ng sapatos
At magpapahayo sa iyo sa umaga upang mamangha ka
Sa tinapay, kabutihan lámang ang magtataas-kamay
Mula sa lipumpon ng daigdig upang magwikang
Ako nga ang iyong hinahanap-hanap,
At sasáma naman ito sa iyo saanman
Tulad ng isang anino o isang kaibigan.

Bagong Tula: Komyuters

“Komyuters” ni Cedrick Dela Paz, 3 x 6 piye, akrilika sa kambas.

—Matapos ni Cedrick Dela Paz

Mistula nga silang bangkay, inupo’t
Ikinahon ng arawang harurot-lungsod;

Ang dyipni’y lumilipad na karo
Ng halos abuhin nilang pag-iral.

Binabaybay nila ang nakalatag
Na karimlan ng usok at rusing, at iyon

Ang kanilang talambúhay—pagpápasá-
Pasahán ng kalansing hanggang maiabot

Sa limahid na palad ng tagapaghatid.
Kaway, panhik, upô, para, panaog—

Hindi sila tulad ng mga itinatawid
Tungo sa pampang ng paghimlay, pagkat

Palad nila ang yamot, siksikang talunton
Sa gayong mga estasyon ng búhay—

Panaog, para, upô, panhik, kaway.
Babatahin nila iyon gámit ang sining

Na natutuhan: pabayubay na pag-idlip
Sa pagbawi sa túlog na nailit ng maagang

Pagluwas, o sa lakas na maghapong laspag
Ng banát-buto. Saulado nila itong ruta

Ng pagtitiis, at ang bugtong na musmos,
Kandong ng hapông ina’t sumisipsip,

Sumisimot ng pawisang palamig, ay nahahasa
Na ng maagang inisyasyon sa trapiko

Ng mga pagkaluoy na pataw ng palad
Na mailuwal sa ganitong orden ng saklap.

Sa pagpanaw ng tibok sa lahat ng sakay,
Tuloy lámang sa takbo ang gasgas na gulong.

Napaparam na ang labíng init ng balót
Na balut sa basket sa paanan ng tindero.

Ang asong bitbit ng amo, piit ang listo
At pati angil, isa na lámang multo.

 

Pasasalamat kay David Jonathan Bayot.

Bagong Tula: Ang Estelista

Larawan ng Tookapic sa Pexels.com.

Makailang-ulit akong dumaan sa parlor.
Hindi ko siya mataunan—kundi nagsiyesta,
Talagang sa pagpasok ay lumiban.

Hinahanap-hanap man ang aruga ng pamilyar
Na kamay, ng pagtabas na kadesado
Ang ibig na gadgad, hati, at lugay, nagkakasya ako
Sa maaskad na barberya sa harapán.

Naaalaala ko tuloy noong kamay pa niya
Ang nagpapabula sa shampoo sa buhok.
Nang malámang isa akong guro,
Nagpaturo ng mga isasagot sa beaucon.
Handa na raw ang kaniyang gown;
Mga sagot na lámang ang kulang.

Heto naman akong nagsulat sa papel
Matapos ng pagsasahod ng ulo sa kanilang lababo.
Tambalan ng mga usapin at tugong maaari
Niyang isaulo—dapat isapuso—sa tradisyon
Ng mga rumarampang reyna. Iniabot sa kaniya
Habang pinuputungan ng wax at spraynet.

Bumalik ako matapos ng isang buwan
At sumalubong ang kinang ng buhok-bulawan—
Second runner-up, Sir. Maraming salamat.

Tuloy lámang ang aking pabisita sa parlor,
Tuloy lámang din ang pagrampa niya sa beaucon.
Hanggang dumalang na nga dahil
Hindi ko siya mapagkikita. Sa hulíng
Bakâ-sakali, balitang pumanaw na ang loka.

Gulát ako—ngunit mangha sa kaloob na naratibo
Ng kaniyang mga paglalaho: ang sapalaran
At pag-iisa sa Maynila, ang iniindang sakít
Sa sikmura na tuluyang gumupo nang umuwi
Sa Iloilo. Sinikap pa niyang bumalik
Sa parlor pero heto na lámang ang nasumpungan—

Pagkakilalang halos limang taóng inupuan
Sa pamilyar ding silyang pinagpapagupitan
(Kung saan niya ako madalas iluklok),
Lubhang sansaglit, napapamagitanan ng
Singasing ng gunting, sauladong sagot sa beaucon,
At pangangarap para sa mga koronasyon.

Dasálin 12: Antoine de Saint-Exupery

Larawan mula sa blog ni Morten Tolboll.

Panginoon, hindi ako nagdarasal para sa mga himala at hiwaga.
Lakas lámang para sa aking buong búhay ang dasal ko.
Ituro mo sa akin ang sining ng mumunting hakbang.

Gawaran ako ng dunong at pagkamaparaan upang mahagilap
Ang mahahalagang tuklas at danas sa sarikulay ng mga araw.

Tulungan akong mahusay na gámitin ang oras. Tulutan ako ng unawa
Upang makapagpasya kung mahalaga o hindi ang isang bagay.

Nagdarasal ako para sa tibay ng pagkahutok at katwiran,
Di lámang upang manahan ang mga ito sa buong búhay,
Kundi upang mamuhay akong natitimpi’t bukás
Sa mga di inaasahang kalugura’t katayugan.

Iligtas ako sa mababaw na paniniwalang lahat sa búhay
Ay dapat lámang madaling pagdaanan.

Bigyan ako ng kahinahunan sa pagtanggap na ang hírap,
Pagkabigo, gulo, at pagkaantala’y handog ng búhay,
Sa ngalan ng paglago at paggulang.

Padalhan ako ng tamang kapwa sa tamang panahon, yaong may sapat
Na tapang upang yumakap at sumaksi para sa totoo.

Batid kong nilulutas ng maraming suliranin ang kanilang sarili,
Kayâ’t turuan ako ng tiyaga.

Batid mo kung gaano kahalaga sa amin ang pakikipagkaibigan.
Dalisayin nawa ako para sa pinakamaganda, pinakamahirap,
Pinakamarubdob, at pinakaiingatang regalong ito ng búhay.

Handugan ako ng sapat na pagkamalikhain upang makapagbahagi
Sa kapwa ng kahit mainit na yakap, sa tamang lugar,
Sa tamang pagkakataon, may mapaghilom na salita o katahimikan.

Ilayo ako sa sindak ng mapaglipasan ng búhay.

Huwag akong kalooban ng nilulunggati, kundi ng kailangan.
Ituro mo sa akin ang sining ng mumunting hakbang.